ถุงยางอนามัยแตก กลัวท้องและเอชไอวี ทำอะไรก่อน

ถุงยางอนามัยแตก กลัวท้องและเอชไอวี สิ่งแรกที่ควรทำคือไปสถานพยาบาลเพื่อขอประเมินเป๊ป (PEP) ซึ่งเป็นยาป้องกันเอชไอวีหลังสัมผัสเชื้อ ให้ไปโดยเร็วที่สุด อย่างช้าไม่เกิน 72 ชั่วโมง ถ้าเลยแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์ แล้วถามเรื่องการคุมกำเนิดฉุกเฉินในคราวเดียวกัน ซึ่งองค์การอนามัยโลก (WHO) เขียนว่ายิ่งใช้เร็วหลังมีเพศสัมพันธ์ยิ่งได้ผล

ถุงยางอนามัยแตก กลัวท้องและเอชไอวี ต้องทำอะไรก่อน

ข้อต่อไปนี้เรียงตามความเร่งด่วน กรอบเวลาของเป๊ปมาจากแนวทางเอชไอวีของไทย ปี 2564/2565 ของกรมควบคุมโรค ข้อที่ไม่บอกชื่อแหล่งเป็นข้อเสนอของผู้เขียน

1. ไปสถานพยาบาล โดยเร็วที่สุด อย่างช้าไม่เกิน 72 ชั่วโมง ถ้าเลยแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์ บอกว่าถุงยางอนามัยแตก และขอประเมินเป๊ป
2. พูดทั้งสองเรื่องตั้งแต่ประโยคแรก ว่ากังวลทั้งเอชไอวีและการตั้งครรภ์ ไม่ต้องรอให้เจ้าหน้าที่ถาม
3. จดเวลาที่เกิดเหตุ ไว้บอกแพทย์ จดระหว่างเดินทางได้ ถ้าจำไม่ได้แน่ให้ใช้ช่วงที่ใกล้เคียงที่สุด
4. เตรียมข้อมูลไว้บอก ยาและอาหารเสริมที่ใช้อยู่ โรคประจำตัว ประวัติแพ้ยา และประจำเดือนครั้งล่าสุด
5. อย่ารอให้มีอาการหรือรอดูประจำเดือน แนวทางไทยนับเวลาของเป๊ปจากตอนสัมผัส และ WHO นับเวลาของการคุมกำเนิดฉุกเฉินจากตอนมีเพศสัมพันธ์

สองเรื่องนี้มีนาฬิกาคนละเรือน

แนวทางไทยจัดเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอดและทางทวารหนักที่ถุงยางอนามัยแตก ทั้งฝ่ายรับและฝ่ายรุก ไว้ในการสัมผัสที่มีความเสี่ยงสูงซึ่งแนะนำให้ใช้เป๊ป ส่วนจะได้ยาหรือไม่ แพทย์เป็นผู้ประเมิน

ฝั่งการตั้งครรภ์ แนวทางไทยฉบับนี้ไม่ได้เขียนเรื่องการคุมกำเนิดฉุกเฉิน กรอบเวลาในตารางมาจาก WHO และบริการสุขภาพแห่งชาติของสหราชอาณาจักร (NHS) ชนิดที่มีให้ในไทยและกรอบเวลาของชนิดนั้น ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกร

ขอประเมินเป๊ปได้ที่ไหน และพูดสองเรื่องนี้อย่างไร

กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กรมควบคุมโรค เขียนในหน้าสิทธิประโยชน์ที่เปิดอ่านเมื่อ 7 ตุลาคม 2569 ว่าเป๊ปฟรีสำหรับทุกคน ไม่จำกัดจำนวนครั้ง ใช้บัตรประชาชนรับบริการได้ที่โรงพยาบาลของรัฐทุกแห่ง ผู้ที่ไม่มีบัตรประชาชนไทยให้ถามค่าใช้จ่ายตอนไปถึง ถ้าอยู่นอกเวลาทำการ ผู้เขียนแนะนำให้ไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาล แล้วบอกว่ามาขอประเมินเป๊ป

ผู้เขียนไม่พบแหล่งที่เขียนว่าที่ใดดูแลได้ทั้งเป๊ปและการคุมกำเนิดฉุกเฉินในครั้งเดียว ให้ถามตอนไปถึง ตัวอย่างประโยคที่ใช้บอกได้คือ "ถุงยางอนามัยแตกเมื่อคืนนี้ตอนประมาณสามทุ่ม กังวลทั้งเรื่องเอชไอวีและเรื่องตั้งครรภ์ อยากขอให้ประเมินทั้งสองเรื่องวันนี้" เปลี่ยนเวลาเป็นของตัวเอง

แนวทางไทยเขียนว่าการประเมินก่อนให้เป๊ปหลังการสัมผัสที่ไม่ได้มาจากการทำงาน มีการตรวจคัดกรองโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์และการทดสอบการตั้งครรภ์เพิ่มเข้ามา การทดสอบนี้เป็นการตรวจว่าตั้งครรภ์อยู่หรือไม่ ไม่ใช่การคุมกำเนิดฉุกเฉิน เรื่องนั้นยังต้องถามเอง อ่านต่อได้ที่ เจาะเลือดก่อนเริ่ม PEP ตรวจอะไร ต้องรอผลไหม

ยาคุมฉุกเฉินกับเป๊ป ใช้แทนกันได้ไหม

แหล่งที่เปิดอ่านเขียนถึงสองอย่างนี้คนละหน้าที่ ไม่มีแหล่งใดเขียนว่าใช้แทนกันได้ ได้อย่างหนึ่งมาแล้วจึงยังต้องถามอีกอย่าง

• ยาคุมฉุกเฉิน NHS ของสหราชอาณาจักรเขียนว่าไม่ได้ป้องกันการรับหรือส่งต่อโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
• เป๊ป แนวทางไทยเขียนถึงในฐานะยาป้องกันการติดเชื้อเอชไอวีหลังสัมผัส และไม่ได้เขียนว่าป้องกันการตั้งครรภ์
• เมื่อใช้ทั้งสองอย่าง NHS ของสหราชอาณาจักรเขียนว่าผู้ที่กินยาบางกลุ่ม เช่น ยารักษาเอชไอวี ให้ขอคำแนะนำจากแพทย์หรือเภสัชกรก่อนกินยาคุมฉุกเฉิน ส่วนยาที่ใช้เป็นเป๊ป แนวทางไทยเรียกว่ายาต้านเอชไอวี ผู้เขียนแนะนำให้บอกผู้จ่ายยาทุกครั้งว่าได้ยาอะไรมาแล้ว

หลังวันแรก แนวทางไทยให้ตรวจติดตามอะไรบ้าง

แนวทางไทยเขียนว่าผู้ที่สัมผัสควรได้รับการเจาะเลือดตรวจเอชไอวีซ้ำหลังสัมผัส 1 เดือน และ 3 เดือน ช่วงนี้ควรงดบริจาคเลือด อวัยวะ และอสุจิ และให้สวมถุงยางอนามัยเมื่อมีเพศสัมพันธ์ทุกครั้ง แนวทางยังให้มาพบแพทย์ทันทีเมื่อสงสัยว่ามีอาการของการติดเชื้อเอชไอวีระยะเฉียบพลัน เช่น ไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต ผื่น

ตารางการตรวจของแนวทางเดียวกันมีการทดสอบการตั้งครรภ์สำหรับผู้ที่มีโอกาสตั้งครรภ์และรับเป๊ปจากเหตุที่ไม่ใช่การทำงาน ตอนเริ่ม และอีกครั้งที่ 1 เดือนเมื่อผลครั้งก่อนเป็นลบ ถ้าประจำเดือนผิดไปจากเดิมก่อนถึงนัด ผู้เขียนแนะนำให้ติดต่อสถานพยาบาลแทนการเดาเอง

ถ้าได้เป๊ปมา แนวทางไทยให้กินจนครบ 4 สัปดาห์ ถ้ามีผลข้างเคียงจนอยากเลิกกลางทาง ให้ติดต่อผู้จ่ายยาก่อน อย่าหยุดเอง อ่านต่อได้ที่ ถุงยางแตกหรือเพิ่งเสี่ยง HIV ทำอย่างไรภายใน 72 ชั่วโมง

เลยกรอบเวลาของเป๊ปหรือการคุมกำเนิดฉุกเฉินแล้ว ยังควรไปพบแพทย์

ถ้าเลย 72 ชั่วโมงแล้วก็ยังควรไป แนวทางไทยเขียนว่ากรณีสัมผัสเกิน 72 ชั่วโมง เมื่อแพทย์ผู้ดูแลเบื้องต้นเห็นว่าจำเป็นต้องให้ยา ผู้สัมผัสประสงค์จะรับยาหลังได้รับคำแนะนำแล้ว หรือไม่ทราบข้อมูลของอีกฝ่าย ให้ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคติดเชื้อ และพิจารณาการให้ยาเป็นราย ๆ ไป ผู้ตัดสินคือแพทย์ ไม่ใช่การนับชั่วโมงเองที่บ้าน

ส่วนเรื่องตั้งครรภ์ ถ้าเลยกรอบเวลาที่ WHO และ NHS ของสหราชอาณาจักรเขียนไว้ ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรว่ายังมีทางเลือกอะไร และควรตรวจการตั้งครรภ์เมื่อไร

ถ้าสิ่งที่ทำให้ยังไม่ได้ไปคือค่าใช้จ่าย เอกสาร หรือความกังวลว่าจะถูกถามมาก ผู้เขียนแนะนำให้บอกเรื่องนั้นตั้งแต่ตอนติดต่อ และไม่ใช้เป็นเหตุให้รอ ไม่มีคำถามไหนน่าอายเกินกว่าจะถาม อ่านต่อได้ที่ PEP: การป้องกัน HIV แบบฉุกเฉินหลังเหตุที่กังวล ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation)

คำถามที่พบบ่อย

กินยาคุมฉุกเฉินไปแล้วเมื่อคืน วันนี้ยังขอประเมินเป๊ปได้ไหม

ควรไปขอประเมิน NHS ของสหราชอาณาจักรเขียนว่ายาคุมฉุกเฉินไม่ได้ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ส่วนเป๊ป แนวทางไทยเขียนว่าต้องให้โดยเร็วที่สุด อย่างช้าที่สุดไม่เกิน 72 ชั่วโมงหลังสัมผัส ถ้าเลยแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์

ต้องเล่าไหมว่ากินยาอะไรไปแล้ว

ควรเล่าให้หมด ทั้งยาคุมฉุกเฉิน ยาประจำตัว ยาฮอร์โมน อาหารเสริม และยาสมุนไพร ยาตัวไหนใช้ร่วมกันได้ ให้แพทย์หรือเภสัชกรเป็นคนตรวจ ไม่ตัดสินเองจากข้อมูลในอินเทอร์เน็ต รวมถึงบทความนี้

ประจำเดือนมาช้าระหว่างกินเป๊ป ต้องหยุดยาไหม

อย่าหยุดเอง ให้ติดต่อผู้จ่ายยา แล้วเล่าว่าช้ามากี่วันและมีอาการอะไรร่วมด้วยไหม แนวทางไทยให้กินเป๊ปจนครบ 4 สัปดาห์ จะตรวจการตั้งครรภ์เมื่อไรและทำอย่างไรกับยา ให้แพทย์เป็นผู้บอก

การคุมกำเนิดฉุกเฉินคือการทำแท้งไหม

WHO เขียนว่ายาเม็ดคุมกำเนิดฉุกเฉินป้องกันการตั้งครรภ์โดยยับยั้งหรือเลื่อนการตกไข่ ไม่ได้ทำให้แท้ง และการคุมกำเนิดฉุกเฉินหยุดการตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นแล้วไม่ได้

การคุมกำเนิดฉุกเฉินจำกัดอายุไหม

WHO เขียนว่าการใช้การคุมกำเนิดฉุกเฉินไม่มีการจำกัดอายุ ข้อนี้เป็นข้อความของ WHO ไม่ใช่กติกาการรับบริการในไทย แนวทางไทยที่เปิดอ่านไม่ได้เขียนเรื่องนี้ ให้ถามหน่วยบริการ

สรุป

ถุงยางอนามัยแตกแล้วกังวลสองเรื่องพร้อมกัน สิ่งแรกคือไปขอประเมินเป๊ปโดยเร็วที่สุด อย่างช้าไม่เกิน 72 ชั่วโมง ถ้าเลยแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์ ซึ่งแนวทางไทย ปี 2564/2565 ให้พิจารณาเป็นราย ๆ ไป ถ้าได้ยา ให้กินจนครบ 4 สัปดาห์ ส่วนการคุมกำเนิดฉุกเฉิน WHO เขียนว่ายิ่งใช้เร็วยิ่งได้ผล และ NHS ของสหราชอาณาจักรเขียนว่าต้องใช้ภายใน 3 ถึง 5 วัน ขึ้นกับชนิด ให้ถามในคราวเดียวกัน และบอกผู้จ่ายยาทุกครั้งว่าได้ยาอะไรมาแล้ว

ส่วนการตรวจเอชไอวีรอบติดตาม นัดหมายตรวจเอชไอวีล่วงหน้า ได้ แต่เหตุที่เพิ่งเกิดไม่ต้องรอคิวนัด ให้ไปพบแพทย์ก่อน

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง

• แนวทางการตรวจรักษาและป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2564/2565 กรมควบคุมโรค
• Emergency contraception — องค์การอนามัยโลก
• Emergency contraception — บริการสุขภาพแห่งชาติ สหราชอาณาจักร
• สิทธิประโยชน์ด้านเอชไอวี/เอดส์ HIV INFO HUB กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กรมควบคุมโรค ที่รับเป๊ปและเงื่อนไขของสิทธิ