ผลบวกหลังกินเป๊ป (ยาป้องกันหลังสัมผัสเชื้อเอชไอวี หรือ PEP) หรือผลที่ขึ้นว่ามีปฏิกิริยา ต้องตรวจยืนยันที่สถานพยาบาลตามแนวทางการตรวจของไทยปี 2568 ผู้เขียนแนะนำให้ไปโดยไม่รอนัดครั้งถัดไป เมื่อยืนยันแล้ว แนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 ให้เริ่มยาต้านไวรัสโดยเร็ว เมื่อผู้รับบริการพร้อมและแพทย์พิจารณาแล้ว และให้แพทย์ดูว่าเคยได้เป๊ปหรือเพร็พ (ยาป้องกันก่อนสัมผัสเชื้อ) มาก่อนหรือไม่ เพื่อเลือกสูตรยา
ถ้าในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมามีคนที่มีเพศสัมพันธ์กับคุณโดยไม่ใช้ถุงยางอนามัยหรือถุงยางแตก ผู้เขียนแนะนำให้คนนั้นไปขอประเมินเป๊ปโดยเร็วที่สุด ไม่เกิน 72 ชั่วโมงหลังสัมผัส ถ้าเลยแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์ แนวทางไทยมีวิธีชวนคู่ไปตรวจโดยไม่ต้องบอกชื่อของคุณ
ผลบวกหลังกินเป๊ป ต้องตรวจยืนยันอย่างไรก่อน
แนวทางการตรวจของไทยปี 2568 นับผลจากชุดตรวจด้วยตนเองเป็นผลคัดกรองเบื้องต้นเท่านั้น ถ้าขึ้นว่ามีปฏิกิริยา ต้องตรวจยืนยันที่สถานพยาบาลอีกครั้ง ที่ห้องปฏิบัติการ ขั้นตอนสำหรับผู้ใหญ่และเด็กอายุ 24 เดือนขึ้นไปคือ ถ้าชุดตรวจแรกมีปฏิกิริยา ให้ตรวจตัวอย่างเดิมด้วยชุดตรวจที่ต่างกันอีก 2 ชุด และสรุปว่าตรวจพบการติดเชื้อเมื่อทั้งสามชุดให้ผลตรงกัน
คนที่ตรวจพบครั้งแรก แนวทางให้แนะนำเจาะเลือดตัวอย่างที่ 2 เพื่อกันการสลับตัวอย่าง ถ้าผลสรุปไม่ได้ ให้ตรวจซ้ำที่ 2 สัปดาห์ ถ้ายังสรุปไม่ได้อีก คนที่ได้รับเป๊ปให้ตรวจซ้ำที่ 1 เดือน
แนวทางเดียวกันเขียนว่ายาต้านไวรัส ทั้งเพร็พและเป๊ป อาจทำให้ตรวจพบภูมิต่อเชื้อได้ช้ากว่าคนที่ไม่ได้รับยา ผู้เขียนแนะนำให้บอกเจ้าหน้าที่ตั้งแต่ต้นว่ากินเป๊ปครั้งล่าสุดเมื่อไร ถ้ารับผลไม่ไหว บอกเจ้าหน้าที่ได้ แนวทางให้มีการปรึกษาหลังตรวจเพื่อช่วยให้รับมือกับผล
กินเป๊ปแล้วยังพบเชื้อ เกิดขึ้นได้ไหม
ผู้เขียนอ่านว่าเกิดขึ้นได้ แนวทางเป๊ปขององค์การอนามัยโลกปี 2024 เขียนว่ายังไม่มีงานทดลองในคนที่วัดผลของเป๊ปโดยตรง หลักฐานจากงานวิจัยแบบอื่นและการศึกษาในสัตว์แสดงว่าเป๊ปลดความเสี่ยงได้ถ้าเริ่มเร็วหลังสัมผัสและกินนานพอ และปัจจัยที่สำคัญที่สุดคือระยะเวลาตั้งแต่สัมผัสจนเริ่มยา ผู้เขียนเห็นว่าผลบวกไม่ได้แปลว่าคุณทำอะไรผิด
กลับไปคลินิกแล้ว ต้องบอกเรื่องเป๊ปอะไรบ้าง
แนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 มีหัวข้อการรักษาผู้ที่เพิ่งได้รับเชื้อในช่วง 6 เดือนแรก เขียนว่าการวินิจฉัยแบบนี้มักพบในคนที่เคยมีผลลบมาก่อนแล้วผลเปลี่ยนเป็นบวกภายใน 6 เดือน ให้แพทย์ดูว่าเคยได้เป๊ปหรือเพร็พมาก่อนหรือไม่เพื่อเลือกสูตรยา และให้ตรวจคัดกรองโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ไวรัสตับอักเสบบีและซีด้วย ผู้เขียนแนะนำให้เตรียมข้อมูลต่อไปนี้ไป
- วันที่เกิดเหตุ วันที่เริ่มเป๊ป และวันที่กินครบ
- หน่วยบริการที่จ่ายเป๊ป และผลตรวจวันแรกหรือใบนัดถ้ายังเก็บไว้
- มื้อที่ลืมยา และเหตุเสี่ยงใหม่ระหว่างหรือหลังกินยา
- อาการไม่สบายช่วงที่ผ่านมา และยาอื่นที่กินอยู่
รายการที่ตรวจในวันแรกก่อนเริ่มเป๊ป อ่านได้ที่ เจาะเลือดก่อนเริ่ม PEP ตรวจอะไร ต้องรอผลไหม
เริ่มยาต้านไวรัสได้เร็วแค่ไหนตามแนวทางไทย
แผนภาพการจัดบริการในแนวทางเพร็พของไทยปี 2568 เขียนว่า คนที่กินเป๊ปครบแล้วตรวจพบเชื้อ ให้ตรวจซ้ำเพื่อยืนยันผล และเริ่มยาต้านภายในวันเดียวกับที่ทราบผลยืนยัน
แนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 แนะนำให้เริ่มยาต้านไวรัสในผู้มีเชื้อทุกคนที่พร้อมและเข้าใจเรื่องการกินยาระยะยาว ถ้าหน่วยบริการพร้อมและแพทย์พิจารณาแล้ว ให้เริ่มวันเดียวกับวันที่วินิจฉัย ถ้าทำไม่ได้ ให้เริ่มโดยเร็วที่สุดภายใน 7 วัน ในคนที่ตรวจคัดกรองเบื้องต้นไม่พบหลักฐานของโรคติดเชื้อฉวยโอกาส
ก่อนเริ่มยา แนวทางให้หน่วยบริการคัดกรองโรคติดเชื้อฉวยโอกาสบางโรค เช่น เอกซเรย์ปอดเพื่อดูวัณโรค และให้เริ่มยาไปพร้อมกับช่วยเรื่องย้ายสิทธิถ้าจำเป็น โดยไม่ต้องรอให้ย้ายเสร็จก่อน ผู้เขียนแนะนำให้ถามหน่วยบริการว่าวันนี้เริ่มยาได้ไหม และเรื่องสิทธิต้องเตรียมอะไร การเลือกสูตรยาเป็นการตัดสินใจของแพทย์ อย่าเริ่ม หยุด หรือเปลี่ยนยาเอง
คนที่มีเพศสัมพันธ์ด้วยในช่วงนี้ ทำอะไรได้บ้าง
แนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 จัดการมีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอดหรือทวารหนักโดยไม่ใช้ถุงยางอนามัยหรือถุงยางแตก ทั้งฝ่ายรับและฝ่ายรุก เป็นการสัมผัสที่แนะนำให้เป๊ป ต้องให้โดยเร็วที่สุด ภายใน 1 ถึง 2 ชั่วโมง และอย่างช้าที่สุดไม่เกิน 72 ชั่วโมงหลังสัมผัส ผู้เขียนแนะนำให้คนที่มีเพศสัมพันธ์กับคุณในช่วงนี้ไปขอประเมินวันนี้ ถ้าเลย 72 ชั่วโมงแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์ เพราะแนวทางไทยให้ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญและพิจารณาเป็นราย ๆ ไป
ขั้นตอนของคนที่เพิ่งสัมผัสเชื้อ อ่านได้ที่ หลังเสี่ยง HIV 24 ชั่วโมง ทำอะไร? เริ่ม PEP ให้ทัน
ถ้าเขาได้เป๊ป แนวทางให้กินจนครบ 4 สัปดาห์ภายใต้การดูแลของแพทย์ แพทย์เป็นผู้เลือกยา ผู้เขียนแนะนำว่าอย่าซื้อยากินเอง และอย่าแบ่งยาเป๊ปที่เหลือหรือยาของคุณให้เขา
สำหรับคู่คนอื่น แนวทางเดียวกันให้เสนอบริการชวนคู่มาตรวจแก่ผู้ที่เพิ่งรู้ผลทุกคน ทำต่อเมื่อผู้รับบริการยินยอม และมีขั้นตอนประเมินความรุนแรงระหว่างคู่ ถ้ากลัวว่าคู่จะทำร้าย บอกเจ้าหน้าที่ได้ ระหว่างนี้ผู้เขียนแนะนำให้ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้ง แนวทางไทยเขียนว่าการกดไวรัสจนวัดไม่ได้ช่วยป้องกันคู่ไม่ให้ได้รับเชื้อทางเพศสัมพันธ์ ผู้เขียนแนะนำให้แพทย์เป็นผู้บอกว่าผลของคุณถึงระดับนั้นหรือยัง
คำถามที่พบบ่อย
ผลบวกตอนตรวจหนึ่งเดือน ต้องรอนัดสามเดือนไหม
ผู้เขียนแนะนำว่าไม่ต้องรอ แนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 ให้ผู้รับเป๊ปตรวจซ้ำที่ 1 เดือนและ 3 เดือนหลังสัมผัส ถ้าครั้งไหนผลเป็นบวกหรือมีปฏิกิริยา ให้กลับไปตรวจยืนยันตามแนวทางการตรวจของไทยปี 2568 เร็วที่สุดที่ทำได้
ยาเป๊ปที่เหลืออยู่ กินต่อไปก่อนได้ไหม
ผู้เขียนแนะนำว่าอย่าตัดสินใจเองทั้งการกินต่อและการหยุด ให้ถามหน่วยบริการโดยไม่รอนัด และอย่าแบ่งยาให้คนอื่น แนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 ให้แพทย์เลือกสูตรยาต้านไวรัสโดยดูประวัติเป๊ปหรือเพร็พ และให้คัดกรองโรคติดเชื้อฉวยโอกาสบางโรคก่อนเริ่มยา การเริ่ม หยุด หรือเปลี่ยนยาเป็นการตัดสินใจของแพทย์
เริ่มยาต้านแล้ว ใช้ชุดตรวจเองซ้ำเพื่อความแน่ใจได้ไหม
แนวทางการตรวจของไทยปี 2568 ไม่แนะนำให้ผู้มีเชื้อที่รู้ผลแล้วและกำลังกินยาต้านไวรัสใช้ชุดตรวจด้วยตนเอง เพราะอาจได้ผลลบปลอมแล้วเข้าใจผิดว่าหายจากการติดเชื้อแล้ว ถ้าอยากรู้ว่ายาได้ผลไหม ให้ถามแพทย์เรื่องการตรวจติดตาม และอย่าหยุดยาเพราะผลจากชุดตรวจเอง
ไม่อยากให้คู่รู้ว่าใครบอก มีวิธีชวนเขาไปตรวจไหม
มี แนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 วางวิธีชวนคู่ไว้หลายแบบ เช่น ให้เจ้าหน้าที่ติดต่อคู่โดยตรงและบอกเหตุจำเป็นของการตรวจโดยไม่บอกชื่อของคุณ หรือให้คุณชวนคู่ไปตรวจเองโดยไม่ต้องเปิดเผยผลเลือด จะใช้วิธีไหนหรือไม่ใช้ เป็นการตัดสินใจของคุณ
ยังไม่พร้อมเริ่มยาวันที่รู้ผล ต้องบอกอะไร
บอกได้ตรง ๆ แนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 เขียนว่าผู้รับบริการควรพร้อมโดยสมัครใจ และให้ผู้ให้บริการช่วยหาข้อกังวลหรืออุปสรรคในการกินยาต่อเนื่องก่อนเริ่มยา ถ้าเริ่มวันเดียวกันไม่ได้ ให้เริ่มภายใน 7 วันหรือเร็วที่สุดเท่าที่ทำได้ ผู้เขียนแนะนำให้นัดวันเริ่มยาก่อนกลับ
สรุป
- ผลบวกหรือมีปฏิกิริยาหลังกินเป๊ป ต้องตรวจยืนยันที่สถานพยาบาลตามแนวทางการตรวจของไทยปี 2568 ผลจากชุดตรวจด้วยตนเองเป็นผลคัดกรองเบื้องต้นเท่านั้น
- บอกเจ้าหน้าที่ว่ากินเป๊ปเมื่อไร แนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 ให้แพทย์ดูประวัตินี้เพื่อเลือกสูตรยา และให้เริ่มยาต้านไวรัสเร็วเมื่อผู้รับบริการพร้อมและแพทย์พิจารณาแล้ว ผู้เขียนแนะนำว่าอย่าเริ่ม หยุด หรือเปลี่ยนยาเอง
- ผู้เขียนแนะนำให้คนที่เพิ่งมีเพศสัมพันธ์กับคุณโดยไม่ใช้ถุงยางอนามัยหรือถุงยางแตก ไปขอประเมินเป๊ปโดยเร็วที่สุด ไม่เกิน 72 ชั่วโมง ถ้าเลยแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์
หน้าเรื่องเป๊ปของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation) อ่านต่อได้ที่ PEP: การป้องกัน HIV แบบฉุกเฉินหลังเหตุที่กังวล
หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ
แหล่งอ้างอิง
- แนวทางการตรวจรักษาและป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2564/2565 กรมควบคุมโรค
- แนวทางการตรวจวินิจฉัยและการตรวจติดตามการรักษาการติดเชื้อเอชไอวี ซิฟิลิส และไวรัสตับอักเสบ บี ซี ปี 2568 กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กรมควบคุมโรค
- แนวทางการจัดบริการยาป้องกันก่อนการสัมผัสเชื้อเอชไอวีประเทศไทย ปี 2568 กรมควบคุมโรค เปิดจาก prepthai.net (แผนภาพหลังกินเป๊ปครบ)
- Guidelines for HIV post-exposure prophylaxis องค์การอนามัยโลก ปี 2024
